Κώστας Παππής

5/19/2018

19 Μαϊου: Μέρα μνήμης του Ποντιακού Ελληνισμού


19 Μαϊου. Μέρα μνήμης της σφαγής του Ποντιακού Ελληνισμού από τους Νεότουρκους του Μουσταφά Κεμάλ, επιλεγόμενου Ατατούρκ (πατέρα των Τούρκων).

Θυμάμαι.

Αμάσεια. Πρώτος σταθμός του ταξιδιού μου στον Πόντο.




Τη νύχτα δεν μπορώ να κοιμηθώ. Εδώ, στην πόλη αυτή, το 1921,  στα πλατάνια και στους φανοστάτες δίπλα στο ποτάμι Ίρις που κυλάει ειρηνικά χωρίζοντας την πόλη στα δυο, κρεμάστηκαν από τους Νεότουρκους, στη διάρκεια φοβερών διωγμών, επιφανείς εκπρόσωποι του ποντιακού Ελληνισμού καθώς και του αρμενικού πληθυσμού, με συνοπτικές διαδικασίες, μεταξύ άλλων και στα περιβόητα "Δικαστήρια Ανεξαρτησίας" που οργάνωσε το τουρκικό εθνικό κίνημα του Κεμάλ. Μεταξύ των θυμάτων καθηγητές και μαθητές του Κολλεγίου Ανατόλια. Η εικόνα των απαγχονισμών με στοιχειώνει. 






Στην αρχαιότητα, η Αμάσεια διετέλεσε πρώτη πρωτεύουσα του Βασιλείου του Πόντου, μέχρι το 183 π.Χ., οπότε η πρωτεύουσα μεταφέρθηκε στην αρχαία Ελληνική πόλη Σινώπη, στα παράλια του Πόντου. Το Βασίλειο του Πόντου ή Ποντική Αυτοκρατορία ήταν κράτος ελληνικής και περσικής προέλευσης, που ιδρύθηκε από τον Μιθριδάτη Α΄ του Πόντου περί το 281 π.Χ. και διήρκεσε έως την κατάκτησή του από τους Ρωμαίους το 63 π.Χ. Οι τάφοι των Βασιλέων, απογόνων της Δυναστείας που ίδρυσε ο Μιθριδάτης, φαίνονται σκαλισμένοι στους βράχους κάτω από το αρχαίο κάστρο, σε έναν από τους δυο ορεινούς όγκους, ανάμεσα στους οποίους χτίστηκε η πόλη (βλ. φωτογραφία). Εδώ γεννήθηκε και πέθανε ο Στράβων (64 π.Χ. - 24 μ.Χ.),  Έλληνας γεωγράφος, φιλόσοφος και ιστορικός που, ειδικότερα ως γεωγράφος, συγκαταλέγεται στους διασημότερους της αρχαιότητας (βλ. φωτογραφία).







Στις αρχές του 20ού αιώνα, η Αμάσεια ήταν έδρα Μητρόπολης του Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως και το χριστιανικό στοιχείο της περιοχής αριθμούσε 155.000 κατοίκους σε 392 ενορίες με ισάριθμες εκκλησίες και 325 σχολεία, όπου φοιτούσαν 10.000 μαθητές και δίδασκαν 565 δάσκαλοι. Όλα αυτά χάθηκαν οριστικά. Στην πόλη σήμερα έχουν απομείνει οι παλιές ελληνικές γειτονιές, με σπίτια-φαντάσματα, πολλά από αυτά στις όχθες του Ίριδος. Στο μουσείο της πόλης και αλλού βλέπει κανείς ίχνη της παρουσίας των αρχαίων Ελλήνων κατοίκων (επιγραφές στα Ελληνικά, κιονόκρανα κλπ).



Εδώ, στην Αμάσεια, στον Πόντο, έζησαν και μεγαλούργησαν Έλληνες. Δεν ξεχνώ.

5/18/2018

Αγιά Τριάδα του Βασιλικού (Αρχαία Σικυώνα)



Μιλώντας για «Μπουντρούμια», για φίδια και γι’ αγριοπούλια τις προάλλες (δείτε προηγούμενη ανάρτηση) αναφέρθηκα και στην Αγιά Τριάδα, την εκκλησία του Βασιλικού (Αρχαία Σικυώνα). Την είπα «την πιο όμορφη, ίσως. εκκλησία της Κορινθίας». Αλλά δεν ανέβασα φωτογραφία. Παράλειψή μου. Ως αποζημίωση, ιδού λάβετε τρεις!





Θυμίζω ότι ο ναός χτίστηκε τον 13ο αιώνα και στο μεταξύ έχει υποστεί κάποιες αλλαγές (συγκρίνετε την απέριττη ομορφιά του με τη fast food αισθητική των περισσότερων σύγχρονων ναών που χτίζουν οι νεοέλληνες…). Ο ρυθμός του ναού είναι μονόκλιτος μετά τρούλου. Κατά την ανέγερσή του χρησιμοποιήθηκαν υλικά (πέτρα, μάρμαρα), σε πολλά σημεία ορατά, που προέρχονται από αρχαίους ναούς και κτίσματα που βρέθηκαν γύρω από το αρχαίο θέατρο και στην ευρύτερη περιοχή της Αρχαίας Σικυώνας.

Κλειστό μάλλον θα βρείτε το ναό – αυτό είναι πια το «έθιμο» στη σύγχρονη Ελλάδα… Δεν ήταν πάντα έτσι. Αλλά μη στενοχωρηθείτε. Ίσως καλύτερα να μη δείτε το εσωτερικό του. Αν θυμάμαι καλά, τη μια και μοναδική φορά που μπήκα, βιάστηκα ν’ αποχωρήσω αντικρίζοντας την - τρόπος του λέγειν - «αισθητική» των επεμβάσεων στον εσωτερικό διάκοσμο, που ερχόταν σε ευθεία αντίθεση με την υπέροχη εξωτερική όψη του ναού.

5/09/2018

Μπουντρούμι



Θα σας πω για το «Μπουντρούμι» σήμερα.

«Κι άλλες πέτρες;», θα μου πείτε.

Ναι, κι άλλες. Αφού, παραφράζοντας το Στρατηγό Μακρυγιάννη, «με αυτά πολεμήσαμε».





 


 


 Το «Μπουντρούμι» (φυλακή), όπως είναι γνωστό στους Βασιλικαριώτες, δηλαδή τους κατοίκους της σημερινής Αρχαίας Σικυώνας, είναι ένας εντυπωσιακός αρχαίος πύργος που υψώνεται 4,8 μέτρα πάνω από το έδαφος. Βρίσκεται εκτός της βασικής διαδρομής από Κιάτο προς Αρχαιολογικό Μουσείο Σικυώνας, αρχαίο θέατρο και λοιπές αρχαιότητες, γι’ αυτό λίγοι το ξέρουν. Για να το βρεις πρέπει, πριν φτάσεις στην Αγιά Τριάδα, την κεντρική εκκλησία του χωριού, την πιο όμορφη εκκλησία της Κορινθίας, να πάρεις το δρόμο αριστερά, προς νεκροταφείο, και καμιά εκατοστή μέτρα πριν φτάσεις εκεί, να στρίψεις αριστερά, στο ύψος της εκκλησίας των Αγίων Θεοδώρων. Σε λίγες δεκάδες μέτρα θα το δεις να ξεπροβάλλει στ’ αριστερά σου. Περιττό να πω ότι δεν υπήρξε ποτέ φυλακή αφού ο ρόλος του ήταν να αποτελεί μέρος της αμυντικής οχύρωσης του τόπου στα Ελληνιστικά χρόνια μέχρι και τα χρόνια της Τουρκοκρατίας.

Σύμφωνα με τον Αρχαιολόγο Καθηγητή Γιάννη Λώλο (στο εξαιρετικό σύγγραμμα του οποίου με τίτλο «Land of Sikyon» έχω αναφερθεί ξανά), το χωριό οχυρώθηκε με τείχη κατά τα μέσα του 13ου αιώνα, στην κυριαρχία τότε των Φράγκων. Για τα τείχη αυτά έγινε εκτεταμένη χρήση των υπολειμμάτων των τειχών της Σικυώνας της Ελληνιστικής εποχής, δηλαδή του 4ου και 3ου αιώνα π.Χ. Σε αυτά τα τείχη περιλαμβανόταν και το Μπουντρούμι. Ο πύργος, ό,τι έχει απομείνει από αυτόν δηλαδή, έχει περάσει διάφορες φάσεις οικοδόμησης και ενσωματώνει τόσο αρχαίο όσο και νεότερο υλικό. Έχει είσοδο από τη δυτική πλευρά, που δεν είναι προσβάσιμη, και μάταια προσπάθησα να τη φωτογραφήσω, αφού εμποδίζεται από περιφραγμένη ιδιοκτησία (δενδρόκηπο).

Πιο ανατολικά από τη θέση του πύργου εκτείνεται αυτό που κάποιος ντόπιος μου ονόμασε «ράχη με τις κατσουλιέρες», γιατί εκεί λημεριάζανε αυτά τα μικρά πουλιά με το λοφίο (στο διαδίκτυο θα τα βρείτε σε γένος αρσενικό, «κατσουλιέρης»).















Δεν ξέρω αν εξακολουθούν να λημεριάζουν εκεί ακόμα. Εγώ πάντως βαδίζοντας ως την άκρη της ράχης, ως το τριγωνομετρικό κολωνάκι της Γεωγραφικής Υπηρεσίας Στρατού, δε συνάντησα καμία περπατώντας ανάμεσα στα ψηλά γαϊδουράγκαθα που είναι γεμάτη η περιοχή και που τρυπάγανε τα πόδια μου μέσα από το παντελόνι. Μόνο ένα τυφλίτη, κάπου 1,20 μέτρα μήκος, συνάντησα να λιάζεται ακίνητος.




                                                                         Ούτε που μου έδωσε σημασία. Ο τυφλίτης αν και μοιάζει με φίδι δεν είναι. Είναι σαύρα χωρίς πόδια, με βλέφαρα (τα φίδια δεν έχουν) και ακουστικούς πόρους. Είναι καλοί για τους αγρότες γιατί τρώνε τα ποντίκια και ακίνδυνοι για τον άνθρωπο.

Μιλώντας για φίδια και πουλιά θυμήθηκα το Διονύση να τραγουδάει «γυρνάω σαν τα φίδια, σαν τ’ αγριοπούλια» και νάναι «έρμος και βαρύς στο μονοπάτι», και πώς αλλιώς αφού «εδώ είναι Μπαλκάνια, δεν είναι παίξε – γέλασε»; Ποιος Διονύσης; Μα ο Σαββόπουλος, ο παλαιός των ημερών. Ο Διονύσης. Ν’ ακούγεται σαν Διονύσιος, όπως ο Ζακυνθινός Άγιος (τον ποιητή εννοώ βρε, αυτός είναι ο δικός μου άγιος της Ζακύνθου, ο Σολωμός!) αλλά ν’ ακούγεται και σαν Διόνυσος, ο θεός που λάτρεψε ο λαός της Ελλάδας, όταν ακόμα ήταν σοφός. 

Κι εγώ  γυρνάω κι αλαφιάζω τα πουλιά και τα φίδια, που τρέχουν να κρυφτούν (τα πιο σοφά - τα φίδια φυσικά - μένουν ακίνητα, ατάραγα, σα κλαριά ξερά ή σαν ψόφια). Αλλά έρμος και βαρύς στο μονοπάτι δεν είμαι! Πετάω! Με τις πέτρες; Με τις πέτρες!

4/21/2018

Αφιερωμένο



Θα ‘θελα αυτή τη μνήμη να την πω, μέρα που είναι σήμερα.

Πρωί 21ης Απριλίου 1967. Ξυπνάω νωρίς κι ετοιμάζομαι να φύγω για το τυπογραφείο της οδού Ζωοδόχου Πηγής. Έχω να κάνω τις τελικές διορθώσεις στο τεύχος αρ. 2 του περιοδικού «Φοιτητικό Βήμα» του Φοιτητικού Συλλόγου Κιάτου (είμαι αρχισυντάκτης), για να τυπωθεί και να φύγει για Κιάτο.

Χτυπάει η πόρτα του δωματίου που νοικιάζω σε ένα παράδρομο της Πατησίων (οδός Φολόης). Μπαίνει ο Μπάμπης, αγαπημένος φίλος, γιος στρατιωτικού, σπουδάζουμε κι οι δυο στο Πολυτεχνείο.

«Πού ετοιμάζεσαι να πας; Βγήκαν τα τανκς, δεν μπορείς να πας πουθενά».

«Το κάνανε τελικά! Όμως εγώ πρέπει να πάω για τις διορθώσεις».

«Τρελάθηκες;  Χτυπάνε στο ψαχνό. Θα έρθεις να μείνεις στο σπίτι για λίγες μέρες μέχρι να δούμε τι θα γίνει».

Τον ακολουθώ.

Μέρα πρώτη της δικτατορίας. Ταφόπλακα πάνω από την Ελλάδα. Ακόμα πληρώνουμε.

Το τεύχος αρ. 2 του περιοδικού δεν βγήκε ποτέ. Στο Σύλλογο διορίστηκε άλλο διοικητικό συμβούλιο, εκλεκτό της χούντας. Πρόσωπα γνωστά, κάποια «παίξανε» στα δημόσια πράγματα και όταν έπεσε η χούντα.

Αφιερωμένο στη μνήμη του Μπάμπη, που έφυγε, πάνε λίγα χρόνια, το πρώτο (θρηνητικό) μέρος της 5ης του Μάλερ που άκουσα χτες βράδυ.

4/14/2018

Όμως οι λαδανιές ξανάνθισαν!


«Τα πλήγματα κατά της Συρίας που πραγματοποιήθηκαν χτες τη νύχτα από ΗΠΑ, Βρετανία και Γαλλία είχαν στόχο «το κύριο κέντρο έρευνας» και «δύο κέντρα παραγωγής» του «παράνομου χημικού προγράμματος» του συριακού καθεστώτος».

Αυτά λέει η επίσημη ανακοίνωση.

Κάτι μας έλεγαν πάλι για «χημικά όπλα» πριν μερικά χρόνια για ένα άλλο καθεστώς. Αποτέλεσμα: ισοπεδώθηκε το Ιράκ σαν χώρα και σαν κοινωνία. Χημικά όπλα δεν βρέθηκαν.

Ποια είναι η αλήθεια για τη χτεσινή επίθεση; Τι ακριβώς συμβαίνει;

Πάλι σειρήνες πολέμου (δηλαδή, και πότε σταμάτησαν;)…

Όμως οι λαδανιές ξανάνθισαν!

http://costaspappis.blogspot.gr/2016/07/blog-post.html

3/30/2018

Το φρούριο στους Θόλους, η καραμπόλα, ο Πύργος της Μαγούλας στο Πάσιο, και τα Δαιμόνια


500 μέτρα στα νοτιοδυτικά από το χωριό Πάσιο (το λέμε και Πάσο) της Κορινθίας και επάνω από το ρέμα του ποταμού Κυρίλλου, στη θέση Μαγούλα, βλέπει κανείς ακόμα κάτι λίγα υπολείμματα ενός μεσαιωνικού πύργου. Ελάχιστοι (κάποιοι αγρότες της περιοχής) θα ξέρουν τη θέση αυτή και ακόμα πιο λίγοι θα έχουν δει τον πύργο. Βρίσκεται σε χαμηλό λόφο (υψόμετρο από τη θάλασσα 75 μέτρα).




Μη φανταστείς μεγαλεία. Μικρός ο πύργος, ένα ορθογώνιο χάλασμα, ζει στη σιωπή, παρέα με τις αναμνήσεις του από πιο ένδοξες μέρες, με λίγα λιόδεντρα και, πιο πέρα, κυπαρίσσια. Θα τον βρεις ευκολότερα αν πάρεις, όπως εγώ, το δρόμο του νεκροταφείου του Πάσου, το προσπεράσεις, προχωρήσεις ίσια γύρω στα 300 μέτρα, και ανηφορίσεις το μικρό χωματόδρομο δίπλα στην περίφραξη μιας στάνης, από τα δεξιά της. Θα φτάσεις στο πλάτωμα και δεν θα δυσκολευτείς να τον δεις  στα αριστερά σου. Αν θέλεις βοήθεια εδώ είμαι γω (!). Αρκεί να αποφασίσεις να πάς μια βόλτα κατά κει, που δεν το βλέπω, αφού γενικά η περιδιάβαση στην ύπαιθρο και η αναζήτηση ιχνών από το αρχαίο μας παρελθόν ανήκει σαν σπορ σε μια πολύ ολιγάριθμη φάρα νεοελλήνων ειδικών προδιαγραφών (τους ψάχνω με το κερί, κι αν ανταμώσεις κανέναν μη με λησμόνει…).




Πώς μου προέκυψε ο πύργος; Με τη μέθοδο της καραμπόλας! Να πώς: Βρέθηκα στην Κρήτη πρόσφατα, για λίγες μέρες. Λέω στον κουμπάρο μου: «Πάμε Γιώργη κατά τους Θόλους, να ξαναδούμε το κάστρο που θέλω να το φωτογραφίσω, και να κοιτάξουμε μήπως βρούμε τίποτα ασκόλυμπρους (1) να μαζέψουμε;». «Πάμε κουμπάρε».

«Θόλοι» λέγεται μια περιοχή λίγα χιλιόμετρα από το ημιορεινό χωριό των κουμπάρων μου, το Χουδέτσι, στο νομό Ηρακλείου, όπου φτάνεις από έναν κακοτράχαλο δρόμο, και όπου στην κορυφή ενός λόφου με πανοραμική θέα βρίσκεται ένα μικρό ερειπωμένο φρούριο της τελευταίας περιόδου της Ενετοκρατίας, κτισμένο κάπου τον 16ο αιώνα ή ίσως στο πρώτο μισό του 17ου αιώνα. Η περιοχή ονομάστηκε «Θόλοι» από τις θολωτές καμάρες του κάστρου. Εκεί κοντά υπάρχει μια πανέμορφη εκκλησία της ίδιας πάνω-κάτω περιόδου, οι "Άγιοι Απόστολοι".






Πήγαμε, φωτογράφισα, βρήκαμε κι ασκόλυμπρους – βραστοί με λαδάκι και λεμονάκι είναι μια νοστιμιά. Στο γυρισμό έψαξα στο Google για στοιχεία περί του κάστρου των Θόλων – πέρα από αυτά που μου είχε δώσει ο άλλος κουμπάρος μου, ο Γιάννης. Τα βρήκα στον «Καστρολόγο» (βοήθεια στην αναζήτηση μεσαιωνικών και νεότερων κάστρων, και γενικά οχυρωμένων θέσεων, στον Ελληνικό χώρο προσφέρει ο ιστότοπος «Καστρολόγος» (2) http://www.kastra.eu/). Μετά από το κάστρο των Θόλων άρχισα να κοιτάζω στον ιστότοπο για άλλα κάστρα. Φτάνω και στην Κορινθία. Και πέφτω πάνω στο «Πύργο Μαγούλας Πασίου». Η καραμπόλα που σας έλεγα. 

Σε αυτό τον ιστότοπο, λοιπόν, και συγκεκριμένα στη διεύθυνση http://www.kastra.eu/castlegr.php?kastro=pasio διαβάζουμε τις εξής πληροφορίες για τον πύργο της Μαγούλας: «Η τοποθεσία ελέγχει τον κύριο δρόμο που συνδέει την Κορινθία με την Αχαΐα. Τίποτε δεν είναι γνωστό γι’ αυτόν τον πύργο. Το πιθανότερο είναι να χτίσθηκε επί Φραγκοκρατίας, μεταξύ 13ου και 15ου αιώνα. Μπορεί όμως και να είναι παλαιότερος, βυζαντινός. Πρόκειται για σχεδόν τετράγωνο πύργο, ο οποίος σώζεται σε ύψος περίπου 1,4μ. Είναι κατασκευασμένος από αργολιθοδομή με τμήματα κεραμιδιών στο κονίαμα και μεγάλους γωνιόλιθους».

Αυτό είναι όλο κι όλο το πληροφοριακό υλικό που δίνει ο «Καστρολόγος».

Η αλήθεια είναι πως είχα δει παλιότερα κάποια αναφορά στον πύργο, χωρίς όμως να δώσω μεγάλη βάση (γιατί τότε το καυτό ζήτημα για μένα ήταν οι φρυκτωρίες στον κάμπο του Καισαρίου), στην εξαιρετική μονογραφία  του Επίκουρου Καθηγητή του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας κ. Γιάννη Λώλου με τίτλο «Land of Sikyon, Archaeology and History of a Greek City – State”. Μια φωτογραφία ενός παιδιού μπροστά σε ένα χάλασμα. Ξανακοίταξα την αναφορά πιο προσεκτικά. Κι εδώ τα στοιχεία είναι λιγοστά. Μαζί με τις άλλες πληροφορίες που δίνει ο «Καστρολόγος», οι διαστάσεις για την κάτοψη του κάστρου που δίνει ο συγγραφέας είναι 8,7 x 6,9 μέτρα. Και προσθέτει: «Σε σύγκριση με άλλους ορθογώνιους πύργους από τη Βοιωτία και την Αττική, οι διαστάσεις αυτού του πύργου είναι εντυπωσιακές. Επιβλέπει άμεσα τον κύριο δρόμο που οδηγούσε από την Κόρινθο στην Αχαϊα, που ήταν σε χρήση από τη Ρωμαϊκή, τουλάχιστον, περίοδο μέχρι τις αρχές του 20ου αιώνα».

Φυσικά πήγα και τον είδα όταν γύρισα στο Κιάτο. Οι φωτογραφίες είναι από αυτή την επίσκεψη.

Είχα φτάσει στο σημείο να κλείσω αυτό το κείμενο. Όμως κάτι με παρακίνησε, πριν το ανεβάσω, να ξαναμπώ στο Google μήπως και βρω κάτι αξιόλογο για να εμπλουτίσω αυτό το κείμενο. Αυτό το «κάτι» που με παρακίνησε αποδείχτηκε πως ήταν το Δαιμόνιό μου, αυτό που, όπως στο δάσκαλο Σωκράτη, πολλές φορές με έχει αποτρέψει ή με έχει παρακινήσει σε τούτη ή σε κείνη την πράξη! Είδα, λοιπόν, σαν λαμπρό μετεωρίτη που πέφτει από τον ουρανό, να προσγειώνεται μπροστά μου η ανάρτηση του κ.Γεωργίου Λόη (δυστυχώς δεν τον έχω γνωρίσει μέχρι σήμερα) με φωτογραφίες και εξαιρετικό υλικό για τη νεότερη ιστορία του πύργου μας, εκεί στα χρόνια της Ελληνικής Επανάστασης, αλλά και για άλλα πολλά και ενδιαφέροντα. Οποία ευτυχία! Δεν θα επαναλάβω τα όσα γράφει. Σας προτρέπω να δείτε, χωρίς να χρονοτριβήσετε, αυτή την ανάρτηση:

http://www.parakato.gr/2016/08/blog-post_55.html

Θα εκπλαγείτε!

Όποιος κάνει τον κόπο να επισκεφτεί τον πύργο της Μαγούλας ας μην απογοητευτεί από τα ταπεινά απομεινάρια. Και ας θυμηθεί τα λόγια του Φώτη Κόντογλου που εμφανίζονται στην προμετωπίδα του «Καστρολόγου»: «Ο τόπος μας είναι γεμάτος κάστρα και πύργους. Τα πιο πολλά από την πολυκαιρία έχουνε γίνει ένα με το βράχο και δεν τα ξεχωρίζει το μάτι από μακριά πως είναι χτισμένα από τον άνθρωπο. Το χτίσμα τ’ ανθρώπου έγινε ένα με το χτίσμα του Θεού»…

____________
(1) Ο ασκόλυμπρος είναι άγριο φυτό, αγαπημένη τροφή των Κρητικών, που συναντάται σε χέρσους τόπους και πετρώδη εδάφη.

(2) Στην αρχική σελίδα διαβάζουμε: «Μέχρι στιγμής, ο ιστότοπος περιέχει 860 κάστρα. Για κάθε κάστρο αφιερώνεται μία σελίδα με πληροφορίες και οπτικό υλικό. Υπάρχουν πολλά ακόμα κάστρα που πρέπει να προστεθούν, αλλά τα πιο σημαντικά συμπεριλαμβάνονται ήδη. Η αρχική ιδέα ήταν να δημιουργηθεί μια ιστοσελίδα αποκλειστικά για τα Μεσαιωνικά κάστρα της Ελλάδας. Στην πορεία, έγινε αντιληπτό ότι αυτή η προσέγγιση θα άφηνε απ’ έξω πολλά σημαντικά κάστρα, όπως τον Λευκό Πύργο, το Παλαμήδι και άλλα πολλά. Έτσι η χρονική περίοδος διευρύνθηκε και τελικά καλύπτονται κάστρα από την πρώιμη Βυζαντινή περίοδο (5ος αιώνας) μέχρι και τον 19ο αιώνα».


2/27/2018

Φρυκτωρίες: η επιβεβαίωση!


Εδώ και λίγες μέρες έχω κάποια νέα και θέλω να τα μοιραστώ μαζί σας. Καλά νέα. «Μεγάλα νέα καμπάνες», που θα έλεγε και ο Ελύτης (Ήλιος ο Πρώτος, ΧΙΙ), τουλάχιστον για τις προσπάθειές μου να ανοίγω συνεχώς τους ορίζοντές μου και να βαθαίνω τις γνώσεις μου για τον τόπο μου – που, βέβαια, θα ήταν αδιανόητο να τις κρατάω μόνο για τον εαυτό μου.

Λοιπόν, σωστές ήσαν οι υποθέσεις που έκανα για τις φρυκτωρίες (δείτε προηγούμενες σχετικές ενημερώσεις στο blog μου costaspappis.blogspot.com)! Πράγματι, επιβεβαιώθηκαν οι ισχυρισμοί μου, ότι ήσαν φρυκτωρίες τα κατάλοιπα από την αρχαιότητα σε δυο θέσεις στον κάμπο του Καισαρίου:

•    στο λόφο με τα φθινοπωρινά χρυσοκίτρινα κρινάκια και
•  πάνω από τη Χούνη, κοντά στο χώρο που έστεκε για πάνω από 50 χρόνια το Χάνι του Κουτρουμπή.


Για να βεβαιωθώ για την ορθότητα των ισχυρισμών μου απευθύνθηκα με έγγραφο στην Προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Κορίνθου κ.Κασίμη και προφορικά στον κ.Παπαθανασίου, αρχαιολόγο της Εφορείας. Η απάντηση ήταν άμεση. Και ήταν καταφατική! Ναι, ήσαν και οι δυο φρυκτωρίες, ήδη γνωστές στην Εφορεία.

Οι απαντήσεις τους συνοδεύτηκαν με πρόσθετες πληροφορίες, που εμπλουτίστηκαν με την παραπομπή μου στη μονογραφία  του Επίκουρου Καθηγητή του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας κ. Γιάννη Λώλου με τίτλο «Land of Sikyon, Archaeology and History of a Greek City – State”,  βασισμένη στο διδακτορικό του.

Έτσι, σύμφωνα με αυτές τις πληροφορίες, στην κορυφή του λόφου με τα φθινοπωρινά χρυσοκίτρινα κρινάκια υπήρχε, όπως είχα υποθέσει, αρχαίος κυκλικός πύργος- φρυκτωρία γνωστός ως πύργος Τσακούθι.












Όπως αναφέρει ο κ.Λώλος, ο πύργος είχε διάμετρο 8,3 μ. και κατά τη γνώμη του, θα είχε ύψος γύρω στα 12 μ. σε τρία πατώματα, με οροφή από κεραμίδια. Μόνο ένα μικρό μέρος του, το κατώτερο, μέχρι ύψους 1,2 μ., ήταν κατασκευασμένο από λαξευμένα κομμάτια βράχου, και το υπόλοιπο θα ήταν κατασκευασμένο από πλίθρες.

Στην δεύτερη περίπτωση, στα βόρια, πάνω από τη Χούνη, όπως είχα πάλι υποθέσει και επιβεβαιώνει η κ.Κασίμη, υπήρχε αρχαίος πύργος κατόπτευσης – φρυκτωρίας, σε θέση που ονομάζεται Θέκριζα ή  Τζαμί Κρυονερίου.




Σύμφωνα με τον κ.Λώλο, η θέση είχε επιλεγεί για την ανέγερση ενός τετράγωνου πύργου με πλευρές 9,5 μ. Αξιοσημείωτο είναι το αποτέλεσμα μιας παράνομης εκσκαφής από μπουλντόζα στη δυτική πλευρά του πύργου που έφερε στο φως μια μυστική υπόγεια έξοδο διαφυγής σε περίπτωση κινδύνου για τη φρουρά που ήταν εγκατεστημένη στον πύργο. Η κορυφή του λόφου της Θέκριζας προσφέρει πανοραμική θέα σε όλο τον κάμπο του Καισαρίου και ο πύργος ήταν ζωτικής σημασίας για την άμυνα της επικράτειας της Σικυώνας προς τα νοτιοδυτικά.


Η κ.Κασίμη, στις πληροφορίες που μου έδωσε, συμπληρώνει ότι υπήρχε πιθανώς οχυρή εγκατάσταση και σε μια τρίτη θέση, προς τα νότια, στο λόφο Γουλά Καισαρίου – χωρίς να διευκρινίζεται αν επρόκειτο για φρυκτωρία. Κατάφερα ρωτώντας να εντοπίσω το λόφο Γουλά. Είναι ακριβώς πάνω από το εστιατόριο «Πέτρινο», περίπου 2 χιλιόμετρα μετά τον πύργο Τσακούθι, προς τη Στυμφαλία. Επισκέφθηκα το λόφο, ανέβηκα ως την κορυφή του, αλλά δεν βρήκα τίποτα ανάλογο με τα ευρήματα στο Τσακούθι και στη Θέκριζα. Υπήρχε σκόρπιο αρχαιολογικό υλικό, θραύσματα από αρχαία κεραμίδια και οικοδομικό υλικό – κυρίως σωροί από λίθους -  αλλά τίποτε άλλο που να θυμίζει τις δυο φρυκτωρίες. Εδώ έχει κάνει «καλή» δουλειά μια μπουλντόζα που έχει σκορπίσει το υλικό και έχει ισοπεδώσει το μέρος για λόγους που μόνο υποθέσεις μπορώ να κάνω.

Θα κλείσω εδώ, παραλείποντας για την ώρα άλλες πληροφορίες από αυτά που μου αποκαλύπτονται στη μονογραφία (ένα πραγματικό θησαυρό γνώσεων) του Επίκουρου Καθηγητή κ. Γιάννη Λώλου για τη γη της αρχαίας Σικυώνας. 

Δεν θα παραλείψω όμως να εκφράσω τη μεγάλη εκτίμησή μου και να ευχαριστήσω δημόσια και από καρδιάς τόσο την Προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Κορίνθου κ.Κασίμη όσο και τον κ.Παπαθανασίου, Αρχαιολόγο της Εφορείας που έχει στην αρμοδιότητά του την περιοχή της αρχαίας Σικυώνας. Η αμεσότητα και ο άψογος υπηρεσιακός χειρισμός της υπόθεσης για την οποία απευθύνθηκα στην Εφορεία, η βαθιά γνώση των θεμάτων από τα στελέχη της, και το ουσιαστικό ενδιαφέρον τους να με κατατοπίσουν αποτελούν για μένα μια ακόμα απόδειξη ότι η αρχαιολογική υπηρεσία στον τόπο μας είναι σε καλά χέρια.

Η χαρά και η ικανοποίησή μου  για την επιβεβαίωση των εικασιών μου για τις φρυκτωρίες είναι μεγάλη. Θα επανέλθω σ’ αυτά τα θέματα. Το ταξίδι δεν τελειώνει εδώ.