Κώστας Παππής

2/16/2018

Επόμενος σταθμός του ταξιδιού μας στις φρυκτωρίες; Ποίηση!



Αυτή η περιπέτεια, που ξεκίνησε με την «ανακάλυψη» του λόφου με τα χρυσοκίτρινα κρινάκια το περασμένο φθινόπωρο, πού θα μας βγάλει άραγε;

Ήδη οδηγηθήκαμε σε δυο φρυκτωρίες και σε ένα γράμμα από την Αυστραλία, για μια άλλη «φρυκτωρία», από τον παλιό μου συμμαθητή και φίλο Νώντα (δείτε τις τελευταίες τέσσερις αναρτήσεις στο blog μου: costaspappis.blogspot.com).

Επόμενος σταθμός του ταξιδιού μας; Ποίηση!

Το μήνυμα ήρθε χτες από το φίλο μου Ρόδιο ποιητή Λευτέρη Καβαλιέρο: «Ένα μικρό δείγμα πως κάποιοι αγαπούν αυτά που κι εσύ θαυμάζεις. Μπορεί να μην είναι σπουδαίο δείγμα, αλλά είναι μια αναγνώριση για την αξία του τοπίου που μας γνωρίζεις», μου γράφει. Και συνημμένο ένα πολύ όμορφο ποίημα, εμπνευσμένο από τα σχετικά με τις φρυκτωρίες που σας έγραφα!














Να το ποίημα:


Φρυκτωρίες (1)

Στο Καίσαρι, πνιγμένη σε πλημμύρα από κρίνα,
που σπάταλα, με χρώμα χρυσοκίτρινο λαμπρό (2),
το λόφο ζωγραφίζουνε νωχελικά,
μια φρυκτωρία επιμένει να θυμίζει,
σε λάτρεις του ωραίου περιηγητές,
παλιά κι από το χρόνο ξεχασμένα περιστατικά.
Μπορεί και να θυμάται χρόνους παλαιούς
και χρόνους δοξασμένους,
όταν οι φρυκτωροί προσμένανε να ανταλλάξουν
φρυκτό με το φρυκτό από πυρός αγγάρου, (3)
φανέντος ευαγγέλου ορφναίου πυρός
, (4)
πως το σκοπό τους, όσοι πήγανε στην Τροία,
τον είχαν, επιτέλους, περατώσει.
Μα και των πλοίων των Περσών στη Σαλαμίνα,
να είχε, ως σάλπισμα εσπερινό, ηχήσει την καταστροφή.
Του Αλεξάνδρου, όταν ίδρυσε στην Κόρινθο,
«Συνέδριο Ελλήνων» (5) για την εκστρατεία,
να είχε ευδαιμονικώς ολόγυρ’ αναγγείλει,
αλλά, αλίμονο, και πάλι της Κορίνθου
σαν γνώρισε του Μόμμιου την άκαρδη λεηλασία  (6)
με σπαραγμό το μήνυμα να είχε στείλει.
Και όσα, από τότε, γεγονότα είχαν γίνει,
λιμοί και καταποντισμοί και θάνατοι σπουδαίων,
επιδρομές βαρβάρων και καταστροφές,
και των αρχόντων γάμους και γεννήσεις
και όσα θαυμαστά ηχούν χαρμόσυνα κι ωραία,
με το φρυκτό, απάνω στα φτερά πουλιών να είχε στείλει,
πιστή προς τον καθήκον που της είχαν τάξει.
Και τώρα, μοιάζει, πέτρες που η μια είναι στην άλλη πάνω.
Αλλά, εσύ διαβάτη, σαν θαρθείς στου Καισαρίου το λόφο,
για ν’ αντικρίσεις το χρυσοκίτρινο τοπίο με τα κρίνα,
στη φρυκτωρία, πες της ότι τη γνωρίζεις
και αναγνωρίζεις όλα όσα έχει πράξει.

                                                                                   Καβαλιέρος Ελευθέριος, 15/2/2018

(1) Φρυκτωρία: «Ειδοποίησις, νυκτερινή φρουρά δίδουσα «σήμα» δια πυρών» (Λεξικόν Σταματάκου). Όμως, σήμερα ονομάζονται «φρυκτωρίες» και οι κατασκευές στις οποίες έμεναν οι φρυκτωροί – φρουροί.
(2) Βλέπε: costaspappis.blogspot.com:  «O λόφος με τα χρυσοκίτρινα κρινάκια – και στην κορφή;».
(3) Αισχύλου, Αγαμέμνων, 282: «Φρυκτός δε φρυκτόν δεύρ’ απ’ αγγάρου πυρός έπεμπεν».
(4) όπ. 21.
(5) Το περίφημο «Πανελλήνιο Συνέδριο» που όριζε τον Αλέξανδρο Φιλίππου ως αυτοκράτορα για την εκστρατεία των Ελλήνων εναντίον των Περσών.
(6) Ο Ρωμαίος στρατηγός Λεύκιος Μόμμιος είχε λεηλατήσει και ισοπεδώσει την Κόρινθο το 146 π.Χ.


2/13/2018

Φρυκτωρία στο Καίσαρι: ο δεύτερος κρίκος;



Η αρχαιολογική τοποθεσία στο Καίσαρι, στο λόφο με τα φθινοπωρινά χρυσοκίτρινα κρινάκια, όπου ισχυρίζομαι ότι υπήρξε τόπος εγκατάστασης αρχαίας φρυκτωρίας, δημιουργεί ερωτήματα όπως αυτό που ήδη έθεσα (*): ποιές άλλες φρυκτωρίες αντικριστά στο λόφο αποτελούσαν το ολοκληρωμένο σύστημα με το οποίο μεταφέρονταν τα μηνύματα στην αρχαιότητα;

Γιατί επιμένω να ασχολούμαι και να θέτω τέτοια ερωτήματα για ένα ζήτημα που είμαι βέβαιος ότι αφήνει τους πιο πολλούς  παγερά αδιάφορους; Απάντηση: Πείτε το αγάπη για τον τόπο μου. Πείτε το επιθυμία μου να βάλω κι εγώ ένα λιθαράκι στην υπόθεση της πατριδογνωσίας μας (θυμηθείτε το εύρημά μου, για το οποίο σας ενημέρωσα, σχετικά με τον «Καιρό» του Λύσιππου στο Τρογκίρ της Κροατίας (**), ή το άλλο για τη Χόπα στην Τουρκία και τη Νουράτα στο Ουζμπεκιστάν (***). Πείτε το χούϊ που μου έμεινε από τη θητεία μου στην πανεπιστημιακή έρευνα. Πείτε το θεία, μέχρι παθογένειας, περιέργεια. Πείτε το πάθος για να ανακαλύπτω καινούργια πράγματα και να μαθαίνω συνεχώς. Για όλα αυτά επιμένω και ρωτάω.

Στο θέμα μας: Όπως έγραφα, η συγκεκριμένη φρυκτωρία, όπως εύλογα μπορεί να υποθέσει κανείς, εξυπηρετούσε τις ανάγκες επικοινωνίας της γειτονικής αρχαίας Στυμφαλίας και, γενικότερα, των πόλεων στο δρόμο από την Αρκαδία μέσω του Όρους Ολίγυρτου (Σκίπιζας)  μέχρι την αρχαία Σικυώνα και τις άλλες αρχαίες πόλεις της ημιορεινής και πεδινής Κορινθίας. Η φρυκτωρία (δηλαδή η φωτιά και ο καπνός που θα έβγαινε από τη φρυκτωρία αυτή) δεν είναι ορατή από την αρχαία Στυμφαλία, ούτε από τις άλλες αρχαίες πόλεις της ημιορεινής και πεδινής Κορινθίας, που βρίσκονται στον παραπάνω δρόμο. Άρα, υπήρχε ανάγκη να υπάρχουν και άλλες φρυκτωρίες, άλλοι κρίκοι, που θα αποτελούσαν το ολοκληρωμένο σύστημα μεταφοράς των μηνυμάτων.

Πού βρίσκονταν αυτές; «Κάτι έχω υπόψη μου, αλλά … αναμονή για το επόμενο!», έγραφα σ’ εκείνο το κείμενό μου. Και ήρθε η ώρα να το πω.

Στον επαρχιακό δρόμο που οδηγεί από το Κιάτο προς τη Στυμφαλία και τα χωριά του Φενεού, μετά το Σούλι, πριν ο δρόμος αρχίσει να κατηφορίζει προς τη Χούνη (κόμβος όπου συναντιώνται δρόμοι προς διάφορα χωριά), λίγα μέτρα πριν τη στροφή προς το Αστεροσκοπείο του Κρυονερίου, υπάρχει μια αναμνηστική στήλη, που θυμίζει τον τόπο όπου στεκόταν μέχρι πριν μερικές  δεκαετίες το Χάνι του Κουτρουμπή. Τη συναντάει κανείς στα αριστερά του δρόμου καθώς κατευθύνεται προς τη Στυμφαλία.

Κοιτάζοντας τώρα από τη θέση της φρυκτωρίας μας προς βορρά, προς την κατεύθυνση της Σικυώνας, αντικρίζει κανείς τη χαμηλή κορυφογραμμή που οριοθετεί τον ορίζοντα στην περιοχή που βρισκόταν το Χάνι του Κουτρουμπή. Εκεί, λοιπόν, σε μια θέση στην κορυφογραμμή, υπάρχουν τα υπολείμματα ενός αρχαίου κτίσματος, που ισχυρίζομαι ότι μπορεί να αποτελεί ένα ακόμα κρίκο, μια ακόμα φρυκτωρία! Στη φωτογραφία, στο πρώτο πλάνο φαίνεται η γνωστή μας (πιθανολογούμενη) φρυκτωρία στο Καίσαρι, ενώ πίσω, πάνω στη χαμηλή γραμμή του ορίζοντα, δίπλα στο δεξί αυτί μου είναι η θέση της (πιθανολογούμενης) νέας.



Στις παρακάτω φωτογραφίες φαίνονται τα υπολείμματα του αρχαίου κτίσματος (συγκεκριμένα τα θεμέλιά του), που ισχυρίζομαι ότι μπορεί να χρησίμευε και αυτό σαν φρυκτωρία. Το κτίσμα αυτό ήταν τετράγωνο, σε αντίθεση με το πρώτο που ήταν κυκλικό, και διαστάσεων ικανών (περίπου 10 Χ 10 μέτρα) για να στεγάζει μια ολιγομελή φρουρά. Το υλικό και οι διαστάσεις των θεμελίων λίθων είναι σχεδόν ίδιες με το πρώτο κτίσμα, όπως και ο τρόπος κατασκευής της θεμελίωσης.

  




Τα παραπάνω στοιχεία, σε συνδυασμό με τη θέση του νέου κτίσματος στην κορυφή λόφου και την ηλικία του (τουλάχιστον από τα Ελληνιστικά χρόνια), αλλά και η απόσταση και η οπτική επαφή με άλλο κτίσμα, που εύλογα πιθανολογώ ότι ήταν φρυκτωρία, μου επιτρέπουν, πιστεύω, να εικάσω ότι το νέο αυτό κτίσμα αποτελούσε και αυτό φρυκτωρία και ταυτόχρονα φυλάκιο, πράγμα όχι ασυνήθιστο για φρυκτωρίες.

Αλλά θα συνεχίσουμε. Ένα τέτοιο ταξίδι, τώρα που άρχισε, απαιτεί συνέχεια, και θα την δώσουμε, με επόμενο προορισμό τον τρίτο κρίκο της αλυσίδας! Καλόδεχτος κάθε  συνταξιδιώτης!

Παραπομπές
(*) costaspappis.blogspot.com (ανάρτηση 7/2017 με τίτλο «Και στην κορφή φρυκτωρία! Τι άλλο;»)
(**) costaspappis.blogspot.com  (ανάρτηση με τίτλο «Λύσιππε, τι γύρευες στη Δαλματία εσύ, ένας Σικυώνιος;»)
 (***) costaspappis.blogspot.com  (ανάρτηση με τίτλο «Νουράτα, Χόπα, Δίστομο»)







1/23/2018

Για μια άλλη φρυκτωρία: ένα απρόσμενο γράμμα



Η προηγούμενη ανάρτησή μου (http://costaspappis.blogspot.gr/2017/12/) για την αρχαιολογική τοποθεσία στο Καίσαρι, όπου ισχυρίζομαι ότι υπήρξε τόπος εγκατάστασης αρχαίας φρυκτωρίας που τα ολοφάνερα σημάδια της υπάρχουν μέχρι σήμερα, στάθηκε αφορμή για να λάβω ένα απρόσμενο γράμμα, για μια άλλη φρυκτωρία. Το γράμμα ήρθε από την Αυστραλία, από τον παλιό συμμαθητή και φίλο Νώντα Κωνσταντίνου που είναι εγκατεστημένος εκεί από τα νιάτα του, από δεκάδες χρόνια πίσω. Κι αν το δικό μου κείμενο τον άγγιξε συναισθηματικά, όπως μου γράφει, το ίδιο με άγγιξε το δικό του γράμμα, που με πήγε στα παιδικά μας χρόνια, της μεγάλης ανέχειας, που οι νεότεροι είναι αδύνατον να συλλάβουν.


Η φρυκτωρία στο Καίσαρι που στεφανώνει το λόφο με τα χρυσοκίτρινα κρινάκια (θα ξαναβγούν το φθινόπωρο). Πίσω η ανατολική (Ντουσαϊτικη) Ζήρια όπου και το χωριό του Νώντα.



Παραθέτω το γράμμα του Νώντα, για να με εννοήσετε.

«Αγαπητέ Κώστα χαίρε.

Το τελευταίο περί "φρυκτωριών" κείμενό σου (μη γνωρίζοντας καν τη σημασία της λέξης) με άγγιξε συναισθηματικά, γιατί στα παιδικά μου χρόνια, 5-6 ετών, είχα άμεση σχέση με το επικοινωνιακό αυτό μέσο, που παρ’ ότι έχει επινόηση χιλιάδων ετών, εν τούτοις έχει ακόμη την ίδια επικοινωνιακή ισχύ τον εικοστό αιώνα. Σύντομα θα εξηγήσω.

Το χωριό μου Κυλλήνη (παλιό Μπούζι)*, με υψόμετρο 1100 μέτρων, είναι φυσικά ακατάλληλο για να ξεχειμάσει κανείς ένα κοπάδι από 150 και πλέον πρόβατα, γι’ αυτό οι γονείς μου το εγκατέλειπαν το Νοέμβρη και επανέρχονταν τον Απρίλη. Τα στανοτόπια για ξεχείμασμα συνήθως άλλαζαν κάθε χρόνο. Έτσι μια χρονιά βρεθήκαμε στην Πιάδα (Νέα Επίδαυρο)**.

Επειδή όμως η χρονιά ήταν δύστυχη, ο πατέρας μου αναγκάστηκε να μεταφέρει το κοπάδι σε ένα ξερονήσι ανοιχτά του Κόρφου, ακατοίκητο φυσικά αλλά κατάλληλο για βοσκή. Εκεί ο πατέρας πέρασε δυο και πλέον χειμωνιάτικους μήνες μακριά από την υπόλοιπη οικογένεια.

Όταν λοιπόν ερχόταν το σούρουπο, η μάνα μου κι εγώ ανεβαίναμε σε έναν λόφο αγνάντι στη θάλασσα και εκεί από το "φρυκτώριο" ανάβαμε μια μεγάλη φωτιά, προς ένδειξη ότι είμασταν καλά, και εν συνεχεία περιμέναμε να ανταποκριθεί και ο πατέρας, με μια φωτιά εις ένδειξη πως και αυτός ήταν καλά. Αν η ανταπόκριση ήταν δυο φωτιές, αυτό σήμαινε πως είχε ξεμείνει από ψωμί και νερό, που συνήθως προμηθευόταν από τους ψαράδες με αντάλλαγμα γάλα, αν και οι χειμωνιάτικες φουρτούνες τον ανάγκαζαν πολλές φορές να ζει μόνο με γάλα.

Αν όμως οι φωτιές έφταναν τις τρεις, αυτό σηματοδοτούσε  κακό μαντάτο  και έπρεπε πάραυτα να αναζητήσουμε βαρκάρη με μέσο για το ξερονήσι. Εδώ το "φρυκτώριο" στο μεγαλείο του. Ευτυχώς που τέτοια κατάσταση δεν υπήρξε.

Έτσι λοιπόν αγαπητέ  Κώστα με το άρθρο σου μου ξύπνησες παιδικό παρελθόν με αγωνίες, φόβους και ταλαιπωρίες που τώρα, ως αναμνήσεις, φαίνονται και αυτές ωραίες.

Με φιλία και εκτίμηση

Νώντας

Είναι κρίμα που δεν ζει ο κυρ Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης. Είμαι σίγουρος πως αν διάβαζε το γράμμα του Νώντα θα μας χάριζε ένα ακόμα από τα αθάνατα διηγήματά του, αφού το γράμμα προσφέρει εξαιρετική πρώτη ύλη και πρώτης τάξεως ιδέα για να γραφτεί ένα τέτοιο διήγημα.

_________________________
Σημειώσεις Κ.Π.

* Το χωριό Κυλλήνη, που μέχρι το 1976 ονομαζόταν Μπούζι, βρίσκεται στις υπώρειες του όρους Κυλλήνη (Ζήριας)  και πιο συγκεκριμένα της ανατολικής (Ντουσαϊτικης) Ζήριας, αντικρίζοντας τη λίμνη της Στυμφαλίας. Σήμερα το χωριό έχει πολύ λίγους κατοίκους. Οι πρώτοι κάτοικοί του ήταν τρεις οικογένειες βοσκών από το Λάλα Ηλείας, που έφυγαν από το χωριό τους όταν κατέλαβαν την περιοχή τους οι Τούρκοι. Το πρώτο όνομα του χωριού (Μπούζι) προέρχεται από την τουρκική λέξη buz που σημαίνει πάγος, παγωνιά, κρύο (το λέμε και σήμερα: μπούζι!)

** Αξιοσημείωτο είναι ότι ακόμα και στα νεότερα χρόνια (σε αυτά που αναφέρεται ο Νώντας, δηλαδή δεκαετία του 1950) η Νέα Επίδαυρος αναφερόταν με το παλιό της όνομα (Πιάδα) αν και το όνομα αυτό είχε καταργηθεί πριν πάνω από έναν αιώνα. Η Πιάδα φαίνεται πως ιδρύθηκε κατά τους βυζαντινούς χρόνους και ήταν χτισμένη στο εσωτερικό ενός απόκρημνου βράχου, σε μία θέση που την καθιστούσε αθέατη από την θάλασσα, από την οποία απείχε ελάχιστα. Η επιλογή της θέσης εξυπηρετούσε την προστασία του χωριού από τους πειρατές. Τη φυσική οχύρωση της θέσης ενίσχυε η ύπαρξη του βυζαντινού κάστρου που στέκει ακόμα μισοερειπωμένο στον απόκρημνο βράχο στη βόρεια πλευρά του οικισμού. Το 1821, στην Πιάδα πραγματοποιήθηκε η Α' Εθνοσυνέλευση του επαναστατημένου ελληνικού κράτους (20 Δεκεμβρίου 1821). Η Α' Εθνοσυνέλευση, που ψήφισε την πρωτοχρονιά του 1822 το πρώτο ελληνικό σύνταγμα και όρισε ως ελληνική σημαία τη γαλανόλευκη, σήμερα αποκαλείται Εθνοσυνέλευση της Επιδαύρου. Όμως την περίοδο εκείνη η Νέα Επίδαυρος ονομαζόταν Πιάδα. Μετά την απελευθέρωση μετονομάστηκε στο σημερινό της όνομα.